Elektrozaczep awersyjny (NC, normalnie zamknięty) trzyma drzwi zablokowane bez prądu i zwalnia je dopiero po podaniu napięcia. Elektrozaczep rewersyjny (NO, normalnie otwarty) działa odwrotnie: bez zasilania drzwi są odblokowane, a napięcie je blokuje. Przy drzwiach przeciwpożarowych stosuje się oba typy w zależności od roli (awersyjny na zamku głównym, rewersyjny na dodatkowym), natomiast na drogach ewakuacyjnych kluczowe jest używanie wyłącznie certyfikowanych modeli dedykowanych do ewakuacji. O ostatecznym dopuszczeniu urządzenia zawsze decyduje certyfikat zgodności.
Czym jest elektrozaczep i jak działa?
Elektrozaczep to niewielkie urządzenie elektromagnetyczne, które montuje się w futrynie. Drzwi zwalnia sygnał z czytnika kart, klawiatury kodowej, domofonu albo przycisku wyjścia. Dzięki temu można kontrolować, kto i kiedy wchodzi, bez wydawania kluczy każdemu użytkownikowi.
Sam mechanizm jest prosty. Wewnątrz korpusu znajduje się cewka elektromagnetyczna, przez którą przepływa prąd. Ten przepływ zwalnia blokadę układu dźwigni, dźwignia puszcza zapadkę rygla i drzwi dają się otworzyć. To, czy prąd blokuje zaczep, czy go zwalnia, zależy od tego, w jakim trybie pracuje dany model. I właśnie ta różnica dzieli elektrozaczepy na awersyjne i rewersyjne.
W praktyce sprowadza się ona do jednego pytania: co dzieje się z drzwiami, gdy zabraknie prądu.
Czym różni się elektrozaczep awersyjny od rewersyjnego?
W elektrozaczepie awersyjnym, oznaczanym jako NC (normally closed, normalnie zamknięty), drzwi domyślnie pozostają zablokowane. Żeby je otworzyć, trzeba podać napięcie na zaciski cewki. Dopiero wtedy blokada puszcza i można wejść. Bez prądu zaczep trzyma, więc awaria zasilania nie otworzy przejścia nikomu z zewnątrz.
Elektrozaczep rewersyjny, czyli NO (normally open, normalnie otwarty), zachowuje się dokładnie odwrotnie. Blokuje drzwi tak długo, jak długo płynie przez niego prąd, a zwalnia je, gdy napięcie zaniknie. Ten pozornie nielogiczny sposób pracy ma konkretny sens: w razie pożaru czy awarii sieci drzwi same się odblokowują i nie uwięzią nikogo w środku. Zwykły elektrozaczep awersyjny zachowałby się wtedy odwrotnie i pozostałby zamknięty.
Jakie są różnice między elektrozaczepem awersyjnym a rewersyjnym? (Porównanie)
| Cecha | Awersyjny (NC) | Rewersyjny (NO) |
|---|---|---|
| Zachowanie bez zasilania | Zablokowany | Odblokowany |
| Kiedy się otwiera | Po podaniu napięcia | Po zaniku napięcia |
| Typowe zastosowanie | Drzwi wejściowe, kontrola dostępu | Drzwi wejściowe, kontrola dostępu |
| Drzwi ppoż. | Zamek główny, jeśli model ma certyfikat ppoż. | Zamek dodatkowy, jeśli model jest dopuszczony |
Jaki elektrozaczep do drzwi przeciwpożarowych i ewakuacyjnych?
Tu warto zacząć od obalenia częstego skrótu myślowego. Zadaniem drzwi przeciwpożarowych nie jest otworzyć się w razie pożaru, tylko pozostać zamkniętymi, żeby powstrzymać ogień i dym przed przejściem do kolejnej strefy. Z tego powodu elektrozaczep awersyjny, który bez prądu trzyma, wcale nie jest w drzwiach ppoż. wyjątkiem. Pilnuje zamka głównego i chroni drzwi przed samoistnym otwarciem, na przykład pod wpływem różnicy ciśnień, jaka powstaje podczas pożaru.
Elektrozaczep rewersyjny bez prądu puszcza, więc sam nie utrzyma drzwi zamkniętych. W drzwiach przeciwpożarowych stosuje się go zgodnie z kartą producenta na zamku dodatkowym, a nie jako główne zabezpieczenie drzwi.
Na drogach ewakuacyjnych z kolei liczy się to, żeby zanik prądu zwalniał przejście, a nie je blokował. Blokady w drzwiach ewakuacyjnych muszą odblokować się natychmiast po sygnale alarmu pożarowego. Muszą to być konkretne modele dedykowane do drzwi ewakuacyjnych.
Wersja pożarowa effeff 118F.13 posiada pełną certyfikację i spełnia rygorystyczne wymagania Polskiego Komitetu Normalizacyjnego (norma PN-EN 14846), która określa metody badań oraz wymagania dla zamków i zaczepów elektromechanicznych. Zwykły elektrozaczep effeff 118.13 z tej samej grupy takiego certyfikatu nie ma. Różnicę widać też w liczbach: opór na wyważanie wynosi 3750 N w wersji podstawowej i 9000 N w wersji z literą „F". Litera w symbolu oznacza więc zupełnie inny produkt.
Natomiast elektrozaczep rewersyjny effeff 138F.13 (w wersji z literą „F") dopuszczony jest do stosowania tylko do wyjść awaryjnych. Karta producenta stanowczo informuje, że nie nadaje się on do stosowania w drzwiach ewakuacyjnych.
U innych producentów podział bywa różny, ale mechanizm pozostaje ten sam: dopuszczenie do stosowania w drzwiach ppoż. lub ewakuacyjnych zawsze wynika z certyfikacji modelu, a nie jedynie z jego trybu pracy. Jeśli nie masz pewności co do dopuszczenia, napisz do nas, pomożemy dobrać właściwy model.
Na co zwrócić uwagę, wybierając elektrozaczep do drzwi?
Sam tryb pracy to dopiero początek. Modele różnią się między sobą także konstrukcją i wyposażeniem, a te szczegóły decydują o tym, czy zaczep zmieści się w futrynę i czy przetrwa codzienną eksploatację. Przed zakupem warto sprawdzić kilka parametrów.
- Napięcie zasilania: 12 V czy 24 V, AC czy DC. Część modeli ma zakres uniwersalny (na przykład 10–24 V AC/DC), inne tylko jedno napięcie (na przykład 12 V DC). Pomyłka może skutkować nieprawidłowym działaniem lub przegrzaniem cewki.
- Szerokość korpusu: przy wąskich profilach aluminiowych liczy się każdy milimetr, a modele różnią się szerokością nawet w ramach jednej grupy.
- System montażowy: ważna jest zgodność z blachami zaczepowymi (na przykład ProFix® 2) i rozstaw śrub montażowych.
- Regulacja zapadki (FaFix®): zapadka może być stała lub regulowana. Ta druga pozwala skorygować kilka milimetrów luzu, jeśli futryna nie została idealnie osadzona.
- Wyłącznik i funkcja pamięci: wyłącznik sygnalizuje stan drzwi, a pamięć utrzymuje zaczep w pozycji otwartej po krótkim impulsie, aż ktoś faktycznie wejdzie. Jest to przydatne, gdy między zwolnieniem a otwarciem mija chwila.
- Opór na wyważanie: wytrzymałość mechaniczna podawana w N. Drzwi o podwyższonej eksploatacji wymagają wyższych wartości.
- Praca ciągła: czy model jest przystosowany do długotrwałego zasilania. Karty podają wtedy osobny zakres napięcia dla takiej pracy, na przykład 11–13 V DC. Jest to szczególnie ważne przy trybie awersyjnym utrzymywanym pod napięciem.
Najczęstsze pytania
Co to jest elektrozaczep rewersyjny?
To elektrozaczep pracujący w trybie NO, czyli bez napięcia otwarty. Drzwi są odblokowane, gdy nie ma zasilania, a blokują się dopiero po podaniu napięcia. Stosuje się go tam, gdzie zanik prądu ma umożliwić wyjście.
Czy elektrozaczep awersyjny nadaje się do drzwi ppoż.?
Tak, o ile konkretny model ma to potwierdzone w karcie katalogowej. Wbrew intuicji elektrozaczep awersyjny jest w drzwiach przeciwpożarowych rozwiązaniem typowym, bo bez prądu trzyma drzwi zamknięte, a właśnie to jest ich zadaniem podczas pożaru. Sam tryb NC nie wystarczy jednak jako dopuszczenie. Decyduje certyfikat.
Jakie napięcie ma elektrozaczep? 12 V czy 24 V?
Zależy od modelu. Część elektrozaczepów ma zasilanie uniwersalne (na przykład 10–24 V AC/DC), inne są dostępne osobno w wersji 12 V i 24 V, z różną rezystancją cewki. Warto sprawdzić to w karcie przed podłączeniem do zasilacza.
Elektrozaczep bez cewki. Co to znaczy?
To sam korpus mechaniczny, bez cewki elektromagnetycznej. Zaczep z wyślizgiem, do którego trzeba osobno dobrać i zamontować cewkę. Kupuje się go zwykle przy wymianie samego korpusu albo kompletowaniu zestawu z inną cewką.
Czym różnią się modele w tej samej grupie (na przykład 118.13 i 118F.13)?
Litery w symbolu (E, F, EY) oznaczają wariant wyposażenia: z wyłącznikiem, z certyfikatem ppoż. albo bez cewki. Parametry mechaniczne bazowe bywają wspólne, ale certyfikaty, dioda sygnalizacyjna czy wytrzymałość mogą się różnić między wariantami. Dlatego dobór zawsze warto oprzeć na karcie konkretnego symbolu.
Podsumowanie
Do zwykłej kontroli dostępu sprawdzi się elektrozaczep awersyjny oraz rewersyjny. Do wyjść awaryjnych należy stosować elektrozaczep rewersyjny. Jeśli w grę wchodzą drzwi ppoż., nie wystarczy sam tryb NC czy NO, trzeba sprawdzić certyfikat konkretnego modelu w karcie katalogowej. To jedna zasada, która pozwala uniknąć pomyłki przy doborze.
Nie masz pewności, który model pasuje do Twoich drzwi?
Pomożemy dobrać.
Zamawiasz hurtowo? Poproś o wycenę.
Napisz do nas – dobór Poproś o wycenę hurtową